Editie 2009

1ste Latijns-Amerikaans Film Festival Van Vlaanderen

Een lappendeken van Zuid-Amerikaanse films
Door: Eline Paredis

De alternatieve cinemazalen van Antwerpen en Leuven werden gedurende een novemberse, doffe en regenachtige week overrompeld door de zuiderse, luid- ruchtige en enthousiaste sfeer van het eerste Latijns-Amerikaanse filmfestival van Vlaanderen – Festival de cine latinoamericano de Flandes. Het festival was in handen van de organisatie Realidad Latina, een cinemacollectief van Andrés Lübbert (24), Daiana Victoria (24) en Marie-Hélène Deploige (55), dat duidelijk een tekort had opgemerkt in het aanbod van de Latijns-Amerikaanse film in Vlaanderen.

Realidad Latina omschreef zichzelf als een jong festival dat een eigenzinnige selectie uit recente, nieuwe Latijns-Amerikaanse films en documentaires maakte. Kwalitatieve, diepgaande en eerlijke films die vaak voor het eerst en eenmalig te zien zullen zijn in Vlaanderen en België. Als 'venster op de wereld’ biedt het festival zijn bezoekers de unieke kans gedurende negen festivaldagen een grote verscheidenheid aan actuele verhalen en gebeurtenissen uit de Latijns-Amerikaanse realiteit te verkennen.” En dat er een grote verscheidenheid was, dat mag zeker gesteld worden. We konden genieten van kortfilms, documentaires en langspeelfilms. De Studio’s van Leuven bewezen met hun gastvrijheid voor het festival maar weer eens hoezeer ze openstonden voor en interesse hadden in alle soorten film. De sluiting van de Studio’s betekent dan ook een zwaar gemis.

Niet enkel de Studio’s, ook het Chileense cultuurcafé La Goyita nam deel aan het festival. Het café bood plaats aan een geïmproviseerd scherm, en in een gemoedelijke sfeer werden hier verscheidene documentaires en kortfilms getoond, van reportages over de afvalverwerking in het Ecuadoriaanse Quito over het leven van Boliviaanse vrouwen tot de eenzaamheid van een Argentijnse jongen die alleen overblijft op een school, op een uur met de ezel verwijderd van zijn huis.
De officiële opening van het festival vond pas plaats toen zowel de Antwerpse Arenbergschouw- burg en Cartoon’s Cinema als het Leuvense La Goyita al een grote toeloop gekend hadden. Die ope- ning werd afgesloten met een cocktail, aangeboden door de Cubaanse salsasponsor Villa Ernesto. Het festival dompelde de bezoekers volkomen onder in de Latijnse cultuur. Zo werden er live gitaar- en capoeiraspektakels vertoond, kwamen verscheidene makers hun creaties inleiden en was er zaterdag een Cubaans Havana-spektakel.

Competitie

Er waren vier categorieën in de Latijns-Amerikaanse competitie: ‘BeNeLatino’ (voor jonge Ne- derlandse en Belgische filmmakers die thema’s in verband met Latijns-Amerika in beeld brachten), ‘Beste kortfilm’, ‘Beste documentaire’ en ‘Beste (fictieve) langspeelfilm’.

We gingen voor u op ontdekking uit en vatten de meest spraakmakende en intrigerende films kort voor u samen.
De langspeelfilm El enemigo (Luis Alberto Lamata) was de officiële opener van het festival. Een aangrijpend Venezolaans drama over de ontmoeting tussen Benigno, de vader van Elisa, en Antonieta, de moeder van Odulio. Ze leren elkaar kennen in het ziekenhuis waar hun kinderen opgenomen zijn. Dat hen een grote verandering in het leven te wachten staat, weten ze echter zelf nog niet. Wanneer Elisa, de enige dochter van Benigno, op een dag een enveloppe met foto’s en een video-band in haar appartement ontdekt, gaat ze op onderzoek uit, om zo het geheim en de waarheid achter haar manke been te ontrafelen.

Wanneer we teruggaan in de tijd zien we Odulio’s moeder door de straten wandelen, op zoek naar haar zoon die ze later halfdood en doorzeefd met kogels in haar portiek terugvinden. We merken dat er iets niet pluis is in de hele zaak, ook al doordat de muziek ons meevoert in de grote dreiging van de buitenwereld. Terwijl Antonieta gespannen wacht in de ziekenhuisgangen, ontmoet ze Benigno, een advocaat van het openbaar ministerie, die ze eerst niet vertrouwt maar met wie ze later steeds meer wil praten. De ontmoeting tussen deze twee personen in een hectische en pijnlijke nacht zal een blijvend effect hebben op hun beschouwingen van de gebeurtenissen. Beetje bij beetje ontrafelt zich de connectie tussen beide personages en hun kinderen; wanneer Odulio gaat moorden in naam van de ‘club El Grande’ – het centrum van drugs, seks en geld in de sloppenwijken van Caracas – gijzelt hij Benigno’s dochter. Er ontstaat een schietfestijn waarbij aanvaller, slachtoffer en Benigno zelf be- trokken zijn, en waarbij Benigno de gemoederen probeert te bedaren.
We weten nu dat Odulio de dader en verantwoordelijke was voor de schietpartij, maar nog niet waarom hij zelf gewond raakte, gezien hij de schietpartij wist te overleven en terugkeerde naar ‘El Grande’, de club. Daar wordt hij echter neergeschoten door de vrouwen met wie hij voorheen nog een stomende nacht beleefd had.
In het ziekenhuis verbroederen beide ouders steeds meer, tot de moeder hoort dat Odulio overle- den is. Benigno weet zich geen houding te geven, we horen hem op de achtergrond aan zijn dochter vertellen dat hij zichzelf in de penarie heeft gewerkt. Hij was degene die de opdracht had gegeven Odulio – de aanvaller van zijn eigen dochter – van kant te maken. En dat terwijl hij de slogan ‘en la guerra humana, si te comportes como enemigo, eres el enemigo zo ter harte had genomen.
De film toont ons prachtige beelden van het stadsleven in Caracas, en de acteerprestaties zijn onnoemelijk goed. De verhaalsstructuur blijft boeien, vooral door het spel met de chronologie. Deze doorbreking van de chronologie zorgt voor een bevreemdend effect, dat de film overheerst en de kij- ker meeneemt in de beangstigende sfeer van het leven van een bendemoeder en een vader die werkt voor het gerecht. Een film om u tegen te zeggen...

De documentaire El sueño convertido en lluvia (Luis Valle Moya, Mexico, 40 minuten) – werd winnaar  in de ‘BeNeLatino’-categorie. De “Droom die regen werd” is een sterke Mexicaanse film over het leven in de gemeenschap Casa de Salud, Veracruz – op de vierde plaats van de hongerindex in Mexico, zoals de film ons vertelt. De vrouwen hebben er een levensgemeenschap opgericht om te voorzien in hunlevensonderhoud, in de vorm van natuurlijke geneeskunde. Tweëentwintig vrouwen leven samen en “would never have imagined to see and have seen all that they saw”. Mooie beeldfragmentatie, de documentaire speelt sterk met beeldverwerking; zo is de introductie een animatiefilm, wordt informatie overgebracht door het samenbrengen van verschil- lende beelden op een scherm en maakt de muziek stevig deel uit van het geheel – “yo soy la negra, amando-te”. Een sterk fragment was de aanklacht tegen de hedendaagse consumptiemaatschappij, ons gepre- senteerd vanuit een winkelkarretje, met verschillende visies en aanklachten tegen winkelketens. De boodschap kwam sterk over, zonder dat de kijker verveeld raakte. Een speelse documentaire en een mooi geheel. Een verdiende eervolle vermelding.

De kortfilm Cafe com leite (Daniel Ribeiro, Brazilië, 18 minuten) kreeg een eervolle vermelding in de categorie ‘Kortfilm’. Het was dan ook een prachtige film over een homoseksuele jongen wiens ouders op een onverwacht moment overlijden, waardoor hij de verantwoordelijkheid krijgt over zijn jongere broertje. De hoofdvraag van de film en protagonisten is of er in dit nieuwe leven nog een plaats is voor de vriend, die zich probeert te integreren in het gezin, maar daar klaarblijkelijk niet in slaagt. Bij aanvang van de film vroegen we ons af of we op het Holebi-filmfestival terechtgekomen wa- ren, dat tegelijkertijd met dit festival in de Studio’s plaatsvond, maar al snel bleek de focus op het Braziliaanse leven de overhand te nemen. Het intrigerende verhaal is ook nog eens mooi in beeld werd gebracht.